पुणे शहर आणि उपनगरांमध्ये गेल्या काही दिवसांपासून हवामानात झालेल्या तीव्र बदलांमुळे साथीच्या आजारांनी (Epidemics in Pune) अत्यंत भयानक रूप धारण केले आहे. पावसाचा अनियमित प्रवाह, वातावरणातील कमालीची आर्द्रता, साचलेले पाणी आणि अनियंत्रित प्रदूषण यांमुळे शहरभर विषाणूजन्य आणि कीटकजन्य आजारांचा (Vector-borne & Viral Diseases) प्रादुर्भाव प्रचंड वाढला आहे. शहरातील ससून सर्वोपचार रुग्णालय, कमला नेहरू रुग्णालय, वायसीएम (YCM) रुग्णालय, महापालिकेची नागरी आरोग्य केंद्रे तसेच खासगी क्लिनिक्स आणि कॉर्पोरेट हॉस्पिटल्समध्ये रुग्णांची अभूतपूर्व गर्दी पाहायला मिळत आहे.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!आरोग्य विभागाकडून प्राप्त झालेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, एकट्या जुलै आणि ऑगस्टच्या पहिल्या आठवड्यात शहरात १५,००० पेक्षा जास्त रुग्ण विविध साथीच्या आजारांनी ग्रस्त झाल्याची नोंद झाली आहे. यामध्ये डेंग्यू, चिकुनगुनिया, तापाचे विषाणूजन्य प्रकार (Viral Fever), गॅस्ट्रो आणि स्वाइन फ्लू (H1N1) च्या रुग्णांचा मोठ्या प्रमाणावर समावेश आहे.
या लेखात आपण पुण्यातील साथीच्या आजारांची सद्यस्थिती, रुग्णांची अचूक आकडेवारी, विविध विभागांतील स्थिती, लक्षणे आणि त्यावरील प्रतिबंधात्मक उपाययोजना यांवर सविस्तर प्रकाश टाकणार आहोत.
१. पुण्यातील साथीच्या आजारांची अधिकृत आकडेवारी (Patient Statistics in Pune)
पुणे महानगरपालिका (PMC) आणि पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका (PCMC) आरोग्य विभागाच्या संयुक्त अहवालानुसार, शहरात नोंदवण्यात आलेली विविध आजारांची आकडेवारी खालीलप्रमाणे आहे:
| आजाराचे नाव | संशयित रुग्ण संख्या | तपासणीत निश्चित झालेले रुग्ण (Confirmed Cases) | गंभीर रुग्ण (ICU Admitted) |
| डेंग्यू (Dengue) | ६,८०० + | १,४५० + | १२५ |
| चिकुनगुनिया (Chikungunya) | ३,२०० + | ६८० + | ४५ |
| व्हायरल फीव्हर / सर्दी-खोकला (Viral Fever) | २५,००० + (अंदाजित) | ओपीडी पातळीवर उपचार | — |
| गॅस्ट्रो / जलजन्य आजार (Gastroenteritis) | २,१०० + | ५१० + | २० |
| स्वाइन फ्लू (H1N1 / Swine Flu) | ३५० + | ८५ + | १५ |
(टीप: सदर आकडेवारी ही केवळ सरकारी व नोंदणीकृत खासगी रुग्णालयांची आहे. घरगुती उपचार आणि स्थानिक क्लिनिकमध्ये उपचार घेणाऱ्यांची संख्या यापेक्षा कितीतरी पटीने जास्त असू शकते.)
२. शहरात कोणते साथीचे आजार वेगाने पसरत आहेत?
अ) डेंग्यू आणि चिकुनगुनियाचा उद्रेक (Dengue & Chikungunya Outbreak)
पुण्यातील पेठ भाग, कोथरूड, सिंहगड रोड, हडपसर, धायरी, तसेच पिंपरी-चिंचवडमधील वाकड, सांगवी आणि भोसरी या भागांत डेंग्यूच्या रुग्णांमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. ‘ॲडीस इजिप्ती’ (Aedes aegypti) हा डास स्वच्छ साचलेल्या पाण्यात अंडी घालतो. बांधकाम स्थळे, इमारतींच्या गच्चीवर पडून राहिलेले टायर्स, कुंड्यांच्या खालच्या डिश आणि कुलरमधील पाण्यात या डासांची उत्पत्ती मोठ्या प्रमाणावर होत आहे.
- डेंग्यूची प्रमुख लक्षणे: अचानक जोरात ताप येणे, डोळ्यांच्या मागे तीव्र वेदना होणे, अंगदुखी, मळमळ, अंगावर लाल पुरळ (Rashes) येणे आणि रक्तातील प्लेटलेट्स (Platelets) वेगाने कमी होणे.
- चिकुनगुनियाची लक्षणे: तीव्र तापासोबत हाता-पायांचे सांधे प्रचंड दुखणे. काही रुग्णांमध्ये ताप उतरल्यानंतरही सांधेदुखी अनेक महिने टिकून राहत असल्याचे डॉक्टरांचे म्हणणे आहे.
ब) विषाणूजन्य ताप आणि घरोघरी आजारपण (Viral Fever Wave)
सध्या पुण्यातील जवळजवळ प्रत्येक दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या घरात किमान एक व्यक्ती तापाने फणफणलेली दिसत आहे. वातावरणातील अचानक होणारा बदल (सकाळी ऊन आणि संध्याकाळी पाऊस) यामुळे मानवी शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती मंदावते, ज्याचा थेट फायदा विषाणूंना होतो.
- लक्षणे: घसा दुखणे, घशात खवखव, खोकला, वाहणारे नाक, तीव्र डोकेदुखी आणि अशक्तपणा.
क) जलजन्य आजार आणि दूषित पाणी (Gastroenteritis & Typhoid)
पावसाळ्यात पिण्याच्या पाण्याच्या वाहिन्यांमध्ये सांडपाणी मिसळण्याच्या घटना अनेक भागात घडल्या आहेत. यामुळे गॅस्ट्रो, टायफॉईड आणि काविळ (Hepatitis A/E) च्या रुग्णांची संख्या अचानक वाढली आहे.
- लक्षणे: उलटी, जुलाब, पोटात तीव्र मळमळ आणि छातीत किंवा पोटात गोळा येणे, अती अशक्तपणा.
३. पुण्यातील सर्वाधिक प्रभावित भाग (Hotspots in Pune)
पुणे महानगरपालिकेच्या आरोग्य विभागाने शहरात काही ‘हॉटस्पॉट्स’ चिन्हांकित केले आहेत, जिथे डेंग्यू आणि तापाचे रुग्ण सर्वाधिक आढळले आहेत:
- मध्यवर्ती पुणे: कसबा पेठ, शनिवार पेठ, भवानी पेठ, आणि रास्ता पेठ.
- उपनगरे: हडपसर, कोंढवा, कात्रज, धायरी, आंबेगाव बुद्रुक आणि वारजे.
- आयटी कॉरिडोअर & पिंपरी-चिंचवड: वाकड, हिंजवडी रस्ता परिसर, पिंपळे सौदागर, चिंचवड स्टेशन आणि सांगवी.
या भागांमध्ये महापालिकेकडून धूर फवारणी (Fogging) आणि डास प्रतिबंधक औषधांची फवारणी तीव्र करण्यात आली आहे.
४. महापालिका आणि आरोग्य प्रशासनाची पावले (PMC & PCMC Health Department Action)
वाढत्या रुग्णसंख्येच्या पार्श्वभूमीवर पुणे महापालिका आणि पिंपरी-चिंचवड महापालिका प्रशासन अलर्ट मोडवर आले आहे.
- घरोघरी सर्वेक्षण (Door-to-Door Survey): आरोग्य सेविका आणि आशा सेविका घरोघरी जाऊन डासोत्पत्तीची ठिकाणे शोधत आहेत. साचलेल्या पाण्यात अळीनाशक औषधे टाकली जात आहेत.
- दंडात्मक कारवाई: ज्या सोसायट्या, व्यापारी संकुले किंवा बांधकाम व्यावसायिकांच्या जागेत डासांची उत्पत्ती आढळत आहे, त्यांना महापालिकेकडून नोटीस पाठवून मोठा दंड ठोठावला जात आहे.
- रुग्णालयांमध्ये बेड राखीव: ससून रुग्णालय, कमला नेहरू, आणि यशवंतराव चव्हाण स्मृती (YCM) रुग्णालयात डेंग्यू व तापाच्या रुग्णांसाठी स्वतंत्र वॉर्ड तयार करण्यात आले असून अतिरिक्त बेड्स सज्ज ठेवण्यात आले आहेत.
- प्लेटलेट्स आणि रक्ताची उपलब्धता: शहरातील अधिकृत ब्लड बँकांना प्लेटलेट्सचा पुरेसा साठा ठेवण्याचे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत.
५. तज्ज्ञ डॉक्टरांचा महत्त्वाचा सल्ला (Medical Experts’ Guidelines)
पुण्यातील ज्येष्ठ बालरोगतज्ज्ञ आणि फिजिशियन डॉक्टरांनी नागरिकांना खालील महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत:
“स्वतःच्या मर्जीने औषधे (Self-Medication) घेणे टाळा!”
“अनेक नागरिक ताप आल्यावर परस्पर मेडिकलमधून पेनकिलर्स (Painkillers) किंवा अॅस्पिरिन सारखी औषधे विकत घेतात. डेंग्यूच्या रुग्णांनी पेनकिलर घेतल्यास रक्तातील प्लेटलेट्सवर वाईट परिणाम होऊन अंतर्गत रक्तस्राव (Internal Bleeding) होण्याचा धोका असतो. त्यामुळे तापासाठी केवळ पॅरासिटामॉल (Paracetamol) चा वापर करावा आणि तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.”
— डॉ. अजय जोशी, वरिष्ठ फिजिशियन, पुणे.
६. साथीच्या आजारांपासून बचावासाठी पुणेकरांनी काय करावे? (Preventive Measures)
- पाणी उकळून आणि गाळून प्या: जलजन्य आजारांपासून वाचण्यासाठी पिण्याचे पाणी किमान १० ते १५ मिनिटे चांगले उकळून घ्या.
- साचलेले पाणी हटवा: घरातील कुंड्या, कूलर्स, गच्चीवरील भंगार साहित्य यांमधील पाणी आठवड्यातून एकदा तरी पूर्णपणे रिकामे करून कोरडे करा (Dry Day पाळा).
- पूर्ण कपडे वापरा: डास चावण्यापासून वाचण्यासाठी हात-पाय पूर्ण झाकले जातील असे कपडे परिधान करा.
- मस्किटो रिपेलंट्सचा वापर: घराबाहेर पडताना किंवा लहान मुलांना शाळेत पाठवताना डास प्रतिबंधक क्रीम किंवा रोल्सचा वापर करा.
- आहाराची काळजी घ्या: रस्त्यावरील उघड्यावरील अन्नपदार्थ, बर्फ घातलेले ज्यूस आणि पाणीपुरी खाणे पूर्णपणे टाळा. आहारात ताज्या फळांचा आणि द्रवपदार्थांचा (Liquids) समावेश करा.
